Tradicionalna bosanskohercegovačka džamija živo je srce muslimanske mahale. Melodično učenje mujezina od sabaha do jacije daje ritam mahali, podsjećajući vjernike da se istinsku vrijednost vjere u Uzvišenog Allaha, Njegovog Poslanika, a.s., i značaja namaza bez kojeg nema spasa na onom svijetu.

Arhitektura tradicionalne bosanskohercegovačke džamije nije odudarala od mahale, već ju je skladno nadopunjavala sumirajući u sebi ono najbolje što je mahala imala od ćilima, serdžada, ibrika i dr.

Bosanska džamija bila je od kamena s drvenim krovom i munarom, dok je hercegovačka tradicionalna džamija sva bila od kamena kojeg u ovom dijelu Bosne ima u izobilju. Munare ovih džamija ni u Bosni ni u Hercegovini nisu bile više od okolnog drveća savršeno se uklapajući na taj način u krajolik.

Jedna od tih tradicionalnih bosanskohercegovačkih džamija s dugom i burnom historijom nalazi se u Župi kod Trebinja. Situirana na granici s Mlečanima i Crnogorcima ova džamija je od njenog prvog podizanja polovinom XVI stoljeća do danas osam puta iz mržnje rušena i osma puta iz ljubavi ponovo podizana svjedočeći o snazi vjere, ustrajnosti i ako hoćete, prkosu kršnog hercegovačkog Bošnjaka.

Prvi put zapalili su je Mleci krajem XVII stoljeća u isto vrijeme kada su na bajramsko jutro napali na grad Trebinje zapalili džamiju u Policama, a sve muslimane koji su se nalazili u džamiji na bajram-namazu ubili i bacili u Trebišnjicu.

Ovaj teški zločin ostavio je duboki trag u kolektivnoj memoriji Bošnjaka Trebinja koji su tokom narednih godina prilikom klanjanja svakog bajram-namaza prikupljali sredstva za djecu čiji su očevi bili ubijeni u džamiji u Policama.

U okviru događaja poznatih pod imenom Moskovske godine početkom XIX stoljeća ujedinjene ruske i crnogorske vojne snage napale su na istočnu Hercegovinu i južnu Hrvatsku pustošeći sve pred sobom.

Na meti njihovih napada našla se i džamija u Župi koju su srušili 1807. godine. Džamiju je 1820. obnovio Hamzaga Begović.

Treći put džamija u Župi srušena je 1858. godine tokom Bitke na Grahovcu u kojoj su crnogorske snage pobijedile osmansku vojsku proširivši pri tome značajno teritoriju Crne Gore.

Četvrti put džamija je oštećena tokom Prvog svjetskog rata nakon čega je iza rata obnovljena i uz nju podignuta munara visoka blizu 10 metara.

Peti put džamija je srušena 1962. godine kada su postavljani temelji za hidrocentralu u Grančarevu kod Trebinja.

ada je, zbog dizanja vodostaja, željeznička pruga Lastva-Bileća izmještena i sprovedena kroz Župu.

Tom prilikom džamija se ‘našla’ na putu trase za željezničku pruge zbog čega je srušena.

Ponovo je podignuta 1964. godine 10 metara dalje od mjesta na kojem se do tada nalazila.

Šesti put džamiju u Župi srušili su ekstremisti Vojske RS-a početkom Agresije na Bosnu i Hercegovinu 1993. godine.

Obnovljena je i svečano otvorena 2010. godine.

Tekst i foto: Haso Eminović