U Prebilovcima kod Čapljine 5. i 6. avgusta biće obilježeno 85 godina od jednog od najstrašnijih zločina počinjenih nad srpskim narodom u Drugom svjetskom ratu – zločina Nezavisne Države Hrvatske nad Srbima u Prebilovcima i donjoj Hercegovini.
Obilježavanje istorijskog događaja od republičkog značaja organizuje Odbor Vlade Republike Srpske za njegovanje tradicije oslobodilačkih ratova, uz molitveno učešće Srpske pravoslavne crkve.
Kako je najavljeno iz Vlade Republike Srpske program počinje u srijedu, 5. avgusta, u Hramu Hristovog Vaskrsenja u Prebilovcima.
Večernje bogosluženje u 19.00 časova služiće episkop južnoamerički i administrator zagrebačko-ljubljanski Kirilo, nakon čega će u 20.00 časova biti održan duhovni program i obraćanje zvaničnika. Obilježavanju će prisustvovati ministar rada i boračko-invalidske zaštite Republike Srpske Radan Ostojić.
Centralni dio programa biće održan u četvrtak, 6. avgusta, kada će u 9.00 časova biti služena Sveta arhijerejska liturgija. Liturgiju će služiti mitropolit crnogorsko-primorski Joanikije, mitropolit dabrobosanski Hrizostom, episkop južnoamerički i administrator zagrebačko-ljubljanski Kirilo i mitropolit zahumsko-hercegovački Dimitrije.
Nakon liturgije, u 11.30 časova, biće upriličena trpeza ljubavi – slavski ručak za sve prisutne.
Prebilovci su jedno od mjesta najvćeg srpskog stradanja u Drugom svjetskom ratu i trajni simbol mučeništva srpskog naroda u Hercegovini. Tokom ljeta 1941. godine ustaške jedinice NDH izvršile su sistematski zločin nad Srbima širom Hercegovine, gdje je postojalo oko 110 stratišta, od kojih su većinu činile kraške jame poput Golubinke, Korićke jame, Jagodnjače, Pandurice, Ržanog dola i brojnih drugih prirodnih bezdana u koje su žrtve bacane, najčešće žive.
Masakr u Prebilovcima počinjen je između 6. i 11. avgusta 1941. godine. Pod komandom ustaškog zapovjednika Ivana Jovanovića Crnog ubijeno je 830 stanovnika sela, uglavnom žena, djece i staraca. Većina je živa bačena u jamu Golubinku kod Šurmanaca, nedaleko od Međugorja, dok su ostali ubijeni na drugim mjestima. U pogromu je potpuno ugašeno 57 prebilovačkih porodica, iz kojih nije ostao nijedan preživjeli član.
Prebilovačke žrtve dio su ukupnog stradanja srpskog naroda donje Hercegovine, gdje su ustaše tokom 1941. godine ubile hiljade civila. Posmrtni ostaci više od 4.000 Srba izvađeni su 1990. i 1991. godine iz 13 kraških jama u Hercegovini i 4. avgusta 1991. godine sahranjeni u spomen-kosturnicu u Prebilovcima.
Decenijama nakon Drugog svjetskog rata ovi zločini bili su prećutkivani. Ekshumacije nisu bile dozvoljene, a 1961. godine otvori jama u koje su bacane srpske žrtve zabetonirani su, čime je dodatno onemogućeno dostojanstveno obilježavanje stradanja i sahrana posmrtnih ostataka.
Prvi parastos prebilovačkim mučenicima kod Šurmanaca služen je tek 1990. godine, kada je pokrenuta i akcija ekshumacije. Međutim, već naredne godine uslijedilo je novo stradanje. U junu 1992. godine, tokom operacije “Čagalj”, pripadnici HOS-a i HVO-a minirali su Spomen-hram sa kriptom u kojoj su bile položene kosti više od 4.000 srpskih žrtava iz Hercegovine, čime je oskrnavljeno jedno od najvećih srpskih stratišta.
Nakon povratka srpskog stanovništva u Prebilovce poslije 2000. godine, preostali dijelovi moštiju pažljivo su prikupljeni, a izgradnjom novog Hrama Hristovog Vaskrsenja ponovo su položeni u njegovu kriptu.
Hram Hristovog Vaskrsenja osveštan je 2015. godine kao spomen-svetinja podignuta u znak sjećanja na oko 4.000 Srba donje Hercegovine koje su ustaše ubile u Drugom svjetskom ratu. Iste godine Srpska pravoslavna crkva kanonizovala je prebilovačke i sve hercegovačke mučenike postradale od ustaša, a njihov praznik obilježava se 6. avgusta, u dane kada je 1941. godine izvršen pokolj nad stanovnicima sela.
Hram je izgrađen po uzoru na Crkvu Hristovog groba u Jerusalimu, simbolu vaskrsenja i pobjede života nad smrću. Podignut je uz pomoć predsjednika Srpske Milorada Dodika i institucija Republike Srpske, donacija Srba iz dijaspore i brojnih vjernika, kao trajni spomen na nevino postradale.
Prebilovci danas predstavljaju mjesto molitve, sjećanja i opomene. Japanski list “Asahi Šimbun” uvrstio je ovo hercegovačko selo među mjesta koja su pretrpjela najveća stradanja u 20. vijeku, svrstavajući ga na četvrto mjesto po razmjerama tragedije u odnosu na broj stanovnika. Obilježavanje u Prebilovcima svake godine okuplja potomke žrtava, vjernike i brojne zvaničnike, s ciljem očuvanja istorijskog pamćenja i odavanja pošte nevinim stradalnicima.
(Topportal.info)
