Mostar je grad čiju historiju ne čine samo Stari most, kule i stare ulice nego i porodice koje su stoljećima oblikovale njegov društveni, kulturni i urbani život. Među starim mostarskim porodicama posebno mjesto zauzimaju Bišćevići, čije se ime i danas čuva u nazivima gradskih sokaka i jednoj od najprepoznatljivijih kuća iz osmanskog perioda.

Porodica čiji korijeni sežu u 17. stoljeće

Prema historijskim zapisima, Bišćevići se u Mostaru spominju od početka XVII stoljeća. Riječ je o staroj muslimanskoj mostarskoj porodici čiji je značaj ostao zabilježen u historiji grada, ali i u njegovoj arhitektonskoj baštini.

O njihovom nekadašnjem položaju svjedoči i činjenica da dva mostarska sokaka nose naziv Bišćevića. Jedan se nalazi na području Carine, u blizini Karadžoz-begove džamije, dok se drugi nalazi u Donjoj mahali. Nazivi ovih sokaka zabilježeni su još u drugoj polovini XIX stoljeća, što pokazuje koliko je prezime Bišćević bilo duboko povezano s urbanim identitetom Mostara.

Bišćevića ćošak – kuća koja priča priču o starom Mostaru

Najpoznatiji trag ove porodice svakako je Bišćevića kuća, poznata i kao Bišćevića ćošak ili Turska kuća. Smještena je u Bišćevića ulici, neposredno uz obalu Neretve, i predstavlja jedan od najznačajnijih sačuvanih primjera stambene arhitekture iz osmanskog perioda u Mostaru.

Stambeni kompleks Bišćević–Lakšić razvijao se od XVII stoljeća, dok njegov današnji oblik najvećim dijelom potječe s kraja XVIII i početka XIX stoljeća. Prvobitno je pripadao porodici Bišćević, a tokom druge polovine XIX stoljeća, zbog širenja porodice, kompleks je podijeljen na više zasebnih cjelina.

Posebnost kuće ogleda se u njenom položaju iznad Neretve. Istureni dio objekta, odnosno ćošak, oslonjen je na visoke kamene stubove i pruža pogled na rijeku i okolni pejzaž. Upravo taj arhitektonski element kući daje prepoznatljiv izgled i čini je jednim od upečatljivih primjera tradicionalne mostarske gradnje.

Unutrašnjost čuvaju tradicionalni drveni elementi, rezbareni detalji, starinski namještaj i predmeti koji svjedoče o načinu života uglednih mostarskih porodica tokom osmanskog perioda.

Divanhana, avlija i kultura porodičnog života

Bišćevića kuća nije značajna samo zbog svoje arhitekture nego i zbog načina na koji oslikava nekadašnji porodični život u Mostaru.

Posebno mjesto zauzima divanhana, prostor namijenjen razgovoru i prijemu gostiju. Otvorena prema rijeci, ona je predstavljala mjesto susreta, odmora i razgovora, dok je unutrašnja avlija pružala privatnost porodici.

U tradicionalnim kućama ovog tipa jasno su bili razdvojeni prostori za prijem gostiju i poslovne razgovore od intimnijeg porodičnog dijela. U arhitekturi kompleksa Bišćević–Lakšić ta podjela prepoznaje se kroz selamluk i haremluk, karakteristične dijelove osmanske stambene kulture.

Kuća tako predstavlja mnogo više od starog građevinskog objekta. Ona svjedoči o društvenim običajima, porodičnim odnosima i kulturi stanovanja koja je stoljećima bila dio identiteta Mostara.

Kapetan Halebija i tragovi porodice u historiji grada

Historija Bišćevića povezuje se i s kapetanom Halebijom, poznatom ličnošću iz mostarske prošlosti. Prema historijskim istraživanjima i porodičnom predanju, Halebija se dovodi u vezu s porodicom Bišćević, a njegovo ime ostalo je sačuvano u nazivu Halebinovke, kule uz Stari most.

Kapetan Halebija djelovao je u Mostaru krajem XVII stoljeća, u vremenu kada su gradske kule i utvrđenja imale važnu odbrambenu ulogu. Na kuli uz Stari most obavljao je popravke i prepravke, zbog čega se njegovo ime vezalo za taj objekat. Ipak, pojedini detalji o njegovom porijeklu i porodičnom prezimenu oslanjaju se na predanje, pa ih treba razlikovati od podataka potvrđenih historijskim izvorima.

U historijskim dokumentima spominje se i Smail Bišćević, koji je 1890. godine oporučio 300 forinti za potrebe Roznamedži Ibrahim-efendijine džamije u Mostaru. Od tog novca kupljen je dućan, a prihod je namijenjen vakufu. Ovaj podatak svjedoči o tome da su pojedini članovi porodice učestvovali i u tradiciji dobrotvornih zadužbina, koje su imale značajnu ulogu u društvenom životu nekadašnjeg Mostara.

Naslijeđe koje i danas živi

Bišćevića kuća ostaje najvidljiviji simbol ove stare mostarske porodice. Kompleks Bišćević–Lakšić proglašen je nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine 2004. godine, čime je potvrđena njegova izuzetna kulturno-historijska vrijednost.

Danas Bišćevići zauzimaju posebno mjesto u pričama o starim mostarskim porodicama. Njihovo ime sačuvano je u gradskim sokacima, historijskim zapisima i arhitekturi koja svjedoči o načinu života u nekadašnjem Mostaru.