U samom centru Mostara, na prostoru Robne kuće „Razvitak“, unekada se nalazila Vitkovića platnara – jedna od važnih tačaka industrijske i privredne historije grada.

Mnogo prije nego što je ovaj dio Mostara dobio prepoznatljiv izgled izgradnjom velikog trgovačkog objekta, tu su se nalazili fabrički pogoni u kojima se proizvodilo platno, a ime porodice Vitković bilo je vezano za mostarsku trgovinu i industriju. Platnara je, osim u centru grada, imala svoje pogone i u Vrapčićima.

Ova fabrika je pripadala privrednom Mostaru prije Drugog svjetskog rata, u kojem su se, uz tradicionalnu trgovinu i zanatstvo, razvijali i prvi moderniji industrijski pogoni. Fabrika platna bila je u vlasništvu ugledne trgovačke porodice Vitković, koja je pripadala krugu bogatih mostarskih srpskih građanskih i trgovačkih porodica s kraja 19. i prve polovine 20. vijeka.

Porodica Vitković se, poput drugih poznatih mostarskih porodica tog doba (kao što su bili Dokići, Šaini ili Ćorovići), prvenstveno bavila trgovinom i manufakturom. Iskoristivši privredni zamah i modernizaciju Mostara tokom austrougarskog perioda, razvili su posao s tekstilom i osnovali radionicu, koja je prerasla u moderniju fabriku – poznatu kao Vitkovića platnara.

Štrajk koji je obilježio mart 1940. godine

Iza slike industrijskog razvoja, međutim, krili su se i teški uslovi rada. Radnici, među kojima su bile i žene i mladi, suočavali su se s dugim radnim vremenom i niskim nadnicama. Nezadovoljstvo takvim položajem preraslo je u jedan od značajnijih radničkih događaja u Mostaru neposredno pred Drugi svjetski rat.

Prema historijskim zapisima, radnici fabrike platna „Vitković“ stupili su u veliki štrajk 19. marta 1940. godine. Bio je to važan događaj za mostarski radnički pokret uoči ratnih godina, a zahtjevi radnika odnosili su se na poboljšanje uslova rada, veće nadnice i skraćivanje radnog vremena.

Ovaj štrajk svjedoči da Mostar prije Drugog svjetskog rata nije bio samo trgovačko i zanatsko središte Hercegovine, nego i grad u kojem su se razvijali industrijska proizvodnja, radničko organizovanje i društveni sukobi karakteristični za tadašnju Evropu.

Od Vitkovića platnare do Robne kuće „Razvitak“

Nakon Drugog svjetskog rata i uspostavljanja socijalističke vlasti, uslijedila je nacionalizacija privatne privrede. Imovina porodice Vitković, uključujući fabričke pogone i zemljište, našla se u procesu oduzimanja i promjene vlasničkih odnosa. Tekstilna proizvodnja u Mostaru kasnije se razvijala kroz veće privredne sisteme, među kojima je bio i tekstilni kombinat „Đuro Salaj“.

Nekadašnji fabrički prostor u centru grada vremenom je dobio sasvim novu namjenu. Na mjestu koje se povezivalo s Vitkovića platnarom izgrađena je Robna kuća „Razvitak“, jedan od prepoznatljivih simbola trgovačkog i urbanog života Mostara iz druge polovine 20. stoljeća.

Tako je prostor nekadašnje fabrike, u kojoj su radnici 1940. godine tražili bolje uslove rada, postao mjesto koje su generacije Mostaraca povezivale s kupovinom, susretima i svakodnevnim gradskim životom.

Danas izvorni fabrički objekti Vitkovića platnare više ne postoje, a ne postoji ni “Razvitak”, ali priča o njima ostaje dio historije Mostara. Ona podsjeća na vrijeme u kojem se grad industrijski razvijao, na porodice koje su pokretale privredne poslove, ali i na radnike čiji su štrajkovi i zahtjevi bili dio borbe za dostojanstveniji život.