Svaka društvena djelatnost ima svoj kontinuitet, bez obzira na društveno ekonomske sistem kroz koji se prolazi i zbog toga ne treba minimizirati sve ono prethodno postignuto.
Nažalost danas je prava agresija na tekovine prethodnih sistema i euforija poništavanja njihovih dosega na koje se današnji uspjesi nadovezuju.
Osnove su davno udarene a evolutivni razvoj teče kroz vrijeme, usavršava se ali suština ostaje ista.
U ovom tekstu, razmatraćemo mostarske banke za vrijeme austrougarske okupacije.
Tada su postojale ove banke: Zemaljska, Srpska, Muslimanska bošnjačka i Hrvatska .
Nakon okupacije 1878. godine u Mostaru se pojavljuju uspješni trgovci poput Đorđa Ivaniševića, Ignjata Gatala, Đorđa Ćirića, Špire Jovanovića, zatim porodice Peške, Jelačići, Krulji, Šaini , Ivaniševići , Dokići, Pičete…
Prvi novčani zavod tj banka u Bosni i Hercegovini sa domaćim kapitalom, što je izuzetno važno iz više aspekata, je Trgovačka banka i štedionica d.d. koju su 1903. godine osnovali mostarski Srbi uglavnom trgovci.
Od tada je prošlo punih 120 godina i to je embrion razvoja bankarskog sistema u Mostaru.
Kasnije banka mijenja naziv u Srpska banka i štedionica a potom se otvaraju filijale po Hercegovini čime se povećava njen kapital. Otvorene su filijale u Konjicu, Trebinju i Nevesinju.
Iz jednog izvještaja saznajemo da je 1913. g. uplaćeni akcijski kapital robnog odjeljenja iznosio milion kruna a rezervni fond 303 000 kruna.
Banka je primala uloge za štednju i davala kamatu 4,5 posto, čisto i bez ikakvih poreza.
Upravni odbor uoči Prvog svjetskog rata sačinjavale su ove ličnosti:
Pero Šantić i Miho Peško (oba predsjednici), Risto Jelačić, Lazar Milićević, i Špiro Dokić (podpredsjednici). Direktorski kolegij činili su: Ilija D. Ivanišević, Kosta Kostić i Risto Šain.
Nadzorni odbor: Risto V. Terzić, Marko Jelačić, Jovo Tuta, Aleksa Petrić, i Milan Radulović.
Ukupna imovina banke 1913. g iznosila je osam miliona i osamsto hiljada kruna u gotovini.
Srpska banka i štedionica Mostar svake godine je izdavala izvještaj o svom poslovanju sa tabelarnim prikazom i decidnim podacima.
Zgrada Banke se nalazila preko puta Narodnog pozorišta . U njoj je nakon drugog svjetskog rata djelovala
Narodna banka a u jednom dijelu Opštinski komitet SKJ.
Zlatko Serdarević
